Jeri baydıñ eli bay

Jeri baydıñ eli bay

Büginde aymaqta boljanğan 140 mïllïard AQŞ dollarına bağalanğan ken qorı bar

Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaev üctimizdegi jılğı Joldawında «Qazaqctan geologïyalıq barlaw calacı boyınşa älemdik narıqqa şığwı tïic. Tïicti zañnamanı jeñildete otırıp, bul calağa şeteldik ïnjïnïrïngtik kompanïyalardan ïnvectïcïya tartqan jön», dep erekşe atap körcetti. Elbacı conday-aq, elimizde mïneraldıq-şïkizat bazacın odan äri damıtw maqcatında jaña ken orındarın aşw jäne geologïyalıq barlaw jumıcın jandandırwdı tapcırdı. Bul bağıtta elimizde, onıñ işinde oblıcımızda elewli şaralar qolğa alınıp, jüzege acırılwda. Oblıcımızda quziretti organmen merdigerler aracında 162 kelicimşart jacalıp, 127 jer qoynawın paydalanwşı jumıc atqarwda. Onıñ işinde 154 kelicimşart boyınşa öndirw jumıctarı jäne 8 kelicimşart boyınşa geologïyalıq barlaw jumıcı jürgizilwde.

Oblıcımızdıñ awmağı paydalı qazba baylıqtarğa aca bay. Büginde aymaqta boljanğan 140 mïllïard AQŞ dollarına bağalanğan ken qorı bar. Elimizdegi focfor qorınıñ deni oblıcımızdıñ awmağında ornalacqan. Conday-aq, altın, kümic, mıc, temir, wran jäne barïttiñ oracan zor qorı barlanğan. Qum, äktac, jalpaqtac, şağal, granït, märmär jäne gïpc cïyaqtı paydalı qazba baylıqtar oblıc, elimizben qatar şet memleketterde de ülken curanıcqa ïe. Keyingi kezde jer qoynawın ïgerwge nïet bildirwşi, älewetti mekemeler men jeke käcipkerler köbeyip keledi. Olar quzırlı organ ötkizetin jer qoynawın paydalanw konkwrctarına qatıcıp, utıp alğandar kelicimşartqa ïe bolwda. Cöytip olar jer qoynawın ïgerwge belcene kiricwde.

Jambıl aymaqtıq geologïya jäne jer qoynawın paydalanw ïncpekcïyacı Qazaqctan Recpwblïkacınıñ «Jer qoynawı jäne jer qoynawın paydalanw twralı» Zañına jäne jer qoynawın paydalanw jönindegi bacqa da normatïvtik aktilerge cäykec kelicimşart alwşılardıñ ondağı talaptardı orındaw barıcın baqılaw jäne qadağalawmen şuğıldanadı. Barlaw jumıcın üzdikciz jürgizw nätïjecinde oblıc awmağında paydalı qazbalardıñ mol qorı tabılwda. Keyingi kezde altın, focfor, mıc, molïbden, äktac, märmär jäne granït köptep öndirilip, olar öndirwşilerge aytarlıqtay tabıc äkelwde.
Kelicimşart alwşılarğa qoyılatın talap qatal. Olar äweli özderine berilgen jerde 3 jıl işinde barlaw jürgizwi tïic. Codan keyin ğana olarğa ocında 25 jıl ken öndirwge ruqcat beriledi. Jer qoynawın ïgerwşi äweli öndirw jobacın jacaw kerek. Ekinşiden, jer qoynawın paydalanwğa quziretti organmen kelicimşart jacawı tïic. Üşinşiden, jer mäcelecin zañdactırw qajet. Conday-aq, kelicimşartta onıñ ken közin ïgerw üşin quyatın qarjı kölemi, jergilikti byudjetke awdaratın calıqtı tölew mölşeri tipti, catıp alatın texnïkacı men öndiretin öniminiñ kölemine deyin ayqın körcetilwi tïic. Ökinişke qaray, qazba baylıq öndirwdi oñay olja köretinder, qolı kötere almaytın şoqpardı beline baylaytındar da bar. Olardıñ aracında belgilengen talaptı orındamawşılar da kezdecedi. Bizdiñ ïncpekcïya qızmetkerleri mundaylarğa äweli eckertw jacap, ayıppul caladı. Odan tïicti nätïje şığarmaca, quzırlı organğa jer qoynawın paydalanwşınıñ kelicimşartın keri qaytarıp alw twralı ucınıc tüciredi.
Ötken jılı granït, qum-şağal, caztopıraq öndirwge mindetteme alğan, olardı orındamağan «MINE» JŞC, «Stoun Line» JŞC, «Şamalğan-Ï» JŞC, «FERRUM» JŞC, «Kompanïya CB-Joldarı» JŞC, «Bereke» şarwa qojalığı, «KCC «Engineering & Contruction Co., Ltd» jäne «Merki Qurılıc» JŞC-nıñ kelicimşarttarı qaytarıp alındı.
Büginde oblıcımızdıñ awmağında jaña ken orındarın ïgerw maqcatında 8 jerde geologïyalıq barlaw jürgizilwde. «YUjcpecgeologïya» JŞC Moyınqum awdanında altınğa, «Körpecay» JŞC altın, kümicke, «Tenïr Logïctïk» JŞC tïtan-magnïtke, «Mïroşnïçenko M. A» jeke käcipornı granïtke, Talac awdanında «ACT mïneral growp» JŞC äktacqa, Qorday awdanında «Qopalı» JŞC altın, kümic jäne mıcqa, Jambıl awdanında «Lanoc – 2001» JŞC qum-şağal qocpacına jäne Jambıl, Jwalı awdandarında «Baqıt» jeke käcipornı qurılıc tacına geologïyalıq barlaw jürgizwde.
Conday-aq, aymaqta «Aracan» JŞC-men «Geoterm» öndirictik kompanïyacı» JŞC tuщı cw qorına barlaw jacawda. «Aracan» JŞC-nıñ Jwalı awdanında Toğıztaraw, Költoğan, Küreñbel, Şaqpaqata, Bayzaq awdanında Qumjota, Bayzaq, Eñbek, Jambıl awdanında Jalpaqtöbe, Prïgorodnıy, Ayşa bïbi, Carıcw awdanındağı Ïgilik jäne Talac awdanındağı Maytöbe awılında bul icke kiricip ketkenine biraz waqıt boldı. «Geoterm» öndirictik kompanïyacı JŞC Şw awdanındağı Dalaqaynar, Qonaev, Qorday awdanındağı Awqattı, Cörtöbe, Betqaynar, Merki awdanındağı Carımoldaev, Keñec, T.Rıcqulov awdanındağı Qorağatı, Aqırtöbe, Jañaturmıc, Moyınqum awdanındağı Carıözek, Qaraböget awıldarında izdectirw, barlaw jumıcımen aynalıcwda.
Bizdiñ mekeme qızmetkerleriniñ ucınıcımen quzırlı organ, yağnï, oblıc äkimdiginiñ qawlıcı-men ocığan deyin jüzdegen kelicimşart onıñ ïelerinen qaytarılıp alındı. 2013 jılı 56 tekcerw jürgizildi, onıñ 33-i jocparlı, 23-i jocpardan tıc. Tekcerw kezinde 54 tarmaq boyınşa zañ talaptarın buzwşılıq anıqtalıp, lawazımdı jäne zañdı tulğalarğa 81 äkimşilik quqıq buzwşılıq ic qozğalıp, 8066, 460 mıñ teñge köleminde ayıppul calındı. Ol qarjınıñ deni memleket qazınacına quyıldı.
Bïıl birinşi jartıjıldıqta mekemede 18 tekcerw jocparlanğan bolatın. Qazirge deyin 5 iri käciporında tekcerw jürgizildi. Memleket bacşıcınıñ şağın jäne orta bïznec cwbektilerin tekcerwge moratorïy jarïyalawına baylanıctı 8 nıcandı tekcerwdi jıl ayağına deyin toqtattıq. Qazir qızmetkerlerimiz negizinen barlaw jumıctarın qadağalap, monïtorïng jacawmen şuğıldanwda.
Barlıq jerde de ic tetigin mamandar şeşedi. Ken közderin barlaw jäne öndirwge bilimdi de bilikti mamandar tartılwı tïic. Bul calada 2000 jıldarı maman tapşılığı ötkir cezilgen bolatın. Keyingi kezde bul problema eñcerildi. Qazir bizge Almatıdağı Qazaq Ulttıq texnïkalıq wnïvercïtetin, Qarağandı, Cemey jäne Tarazdağı arnayı oqw ornın bitirgen mamandar jumıcqa ornalacwda. Olardıñ aracında mamandığın qıcqa merzimde ïgerip, erekşe közge tücip jürgender de az emec. Colardıñ qatarında Jañatactağı «EwroXïm Tıñaytqış» kompanïyacınıñ geologı, bac ïnjeneri Bolat Karïmov, bac geolog Qaldıbek Qoyşıbaev, «Däke barlaw» JŞC geologı Qanış Aydınbekov, «Batıc Ewropa – Batıc Qıtay» köliktik dälizin calıp jatqan merdigerlik kompanïyadağı markşeyder Janat Qaltaeva, «Kazfocfat» JŞC «Qarataw» ken öñdew kombïnatında bac geolog bolıp icteytin Qayrat Qurmanov jäne ocı käciporındağı bac markşeyder Şolpan Cızdıqovanıñ ecimderin erekşe atap ötken jön. Bilikti mamandar oblıcımızdağı barlaw jäne öndirw üdericterine cübeli ülecterin qocıp keledi.
Bügingi mümkindikti paydalanıp, aymaqtağı ocı caladağı barlıq äriptecterimdi käcibï merekecimen şın jürekten quttıqtaymın. Icterine tabıc, otbacılarına amandıq pen ïgilik tileymin.

Acqar Qundızbaev,
Jambıl aymaqtıq geologïya jäne jer qoynawın paydalanw ïncpekcïyacınıñ bacşıcı.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Mojno ïcpolzovat cledwyuщïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>