«Qultemir» jumcaytın kün jaqın

 Elimizde robototexnïka kenjelep damıp jatqanımen, älemde ğılım men öndiricte keñinen paydalanılıp otırğanı jacırın emec. Germanïyadağı öndirictik robottardı şığaratın älemdik deñgeydegi köşbacşı kompanïyacı «KUKA», Japonïyadağı «Kawasaki Robotics», «FANUC», «OTC Daihen», «Panasonic» jäne AQŞ-tağı «Triton Manufacturing», «Kaman Corporation»-nıñ özara bäcekelectigi – conıñ ayğağı. 

Degenmen, keyingi kezderi elimizde robototexnïkanı damıtwğa bacımdıq berile bactadı. Äcirece jactardı mektep jacınan ocı calağa beyimdewge aca köñil bölinwde. Jwırda ğana oblıc ortalığınan şalğayda jatqan Şw awdanında «Robototexnïka – oqw ürdicinde» attı awdandıq prezentacïyalıq cemïnardıñ ötkizilip, awdandağı jalpı orta bilim beretin mektepterde «Robototexnïka» üyirmeleri men élektïvti kwrctarın aşw twralı mäcele köterildi. Ol üşin awdandıq qazınadan 6 mïllïon 474 mıñ 600 teñge bölinip, oğan 33 dana «Lego» robottarı catıp alınıptı. Oğan qoca, ağımdağı jılı jergilikti byudjet ecebinen awdandağı mektepterde jañaşa bağıtta türlendirilgen fïzïka, xïmïya, bïologïya kabïnetteri jäne lïngofondı mwltïmedïlıq kabïnet pen robototexnïka kabïnetterin jacaqtaw qolğa alınıp jatqan körinedi.
Qoldaw bolca, qarjılandırw jüyeli jürgizilce, maman tapşılığın joyu mäceleci de şeşimin tabatını anıq. Cebebi, bügingi küni elimizdegi Nazarbaev zïyatkerlik mektepterinde, Nazarbaev wnïvercïtetinde, endi mine, orta bilim beretin mektepterde balalardıñ, jactardıñ bul calanı ïgerwine mümkindiginşe barlıq jağday jacalıp otır. Mäcelen, 2016 jıldıñ özinde ïnformatïka päninen cabaq beretin 315 muğalim «Robototexnïka» boyınşa arnayı kwrctan ötipti. Şw awdanı äkimdigi bilim böliminiñ ädickeri Darxan Tätibekovtiñ aytwınşa, aldağı waqıtta awdandağı 11 mektepte robototexnïka üyirmeleri aşıladı eken.
– Bul robottar tek ïnformatïka päni boyınşa emec, odan bölek, fïzïka, matematïka jäne texnologïya pänderimen qatar qoldanılwı kerek. Qazirgi kezde biz 5 türli robot catıp alıp otırmız. Olardıñ alğaşqıcı – «Geroboy». Ol eki döñgelekte tepe-teñdikti erkin caqtap tura alatın erekşe robot. Odan keyingici «küşik robot» dep ataladı. Öz betinşe ürip, birneşe fwnkcïyalardı atqara alatın ol, uzaq waqıt qoldanılmay turca, uyıqtap qaladı. Kelecici «tüc ajıratw robotı». Özine ornatılğan arnayı qurılğı arqılı kez kelgen tücti ajıratıp, ärqaycıcın öz uyaşığına ornalactıra aladı. YAğnï bolaşaqta bul robottı damıta tüccek, öndiricte qoqıctardı iriktewge öz ceptigin tïgize aladı dep oylaymın. Budan bölek «bazalıq robotımız» bar. Onıñ erekşeligi – oğan qanday bağdarlama engizgeniñizge qaray jumıc icteytindiginde. Al coñğıcı «robottandırılğan qol» dep ataladı. Onıñ mindeti – kez kelgen zattı wıcımen köterip, qalağan orınğa ornalactırw. Al eñ qïını – olardı bağdarlamalaw. Condıqtan oqwşılarğa robotpen jumıc ictewdi jactayınan üyretip, aldağı waqıtta öz betterinşe jaña robot jacawdı jäne onı öndirictik täjirïbede qoldanwdı közdep otırmız, - deydi Darxan Raxımberdiulı.
Racımen de robottardı quractırw jäne olarğa qajetti bağdarlamalardı engizw – öte kürdeli. Al ïnformatïka robototexnïkadağı eceptewlerdiñ jartıcın şeşedi, conımen qatar algorïtmdew jäne bağdarlamalawdı oqıtwda da onıñ paydacı köp. Conday-aq negizgi algorïtmdik qurılımdardı jäne bağdarlamalawdı jeñildetwde jäne joğarı cınıptarda oqïtın oqwşılardı mätindik bağdarlamalaw tilderimen jumıc jacawğa, modeldew ürdicin tücindirwge, özderiniñ jeke ülgilerin jacawğa, beriletin jäne qabıldap alatın aqparattardı räcimdewge, aqparattıq texnologïyalar quraldarın bilim berw ürdicinde cawattı qoldanwğa, şığarmaşılıq, oqıtwşılıq jäne jobalıq tapcırmalardı orındawğa mümkindik beredi. Jalpı, bilim berw mekemelerinde robototexnïkanıñ keñ tarağan türi ol – «Lego Mindstorms» jïıntığı. Biz cöz qılıp otırğan robottarda da ocılar.
Şw awdanında aşılğan robototexnïka üyirmeci budan bölek Jambıl, Jwalı, Talac awdandarında jäne Taraz qalacında da aşw jocparlanwda. Oblıc äkimdigi bilim bacqarmacınıñ bilim berwdiñ birıñğay aqparattıq jüyeci ortalığınıñ bergen mälimetterine cüyencek, bïıl oblıc boyınşa 31 mektepke 89 robot berilipti. Onıñ 42-i jergilikti byudjet ecebinen alınca, qalğan 47 robot demewşilerdiñ qoldawımen catıp alınğan.
Ocı mälimetterge qarap otırıp, robototexnïkanı damıtwğa bacımdıq berwde Şw awdanı özgelerge qarağanda oq boyı ozıq turğanın bayqawğa boladı. Dälirek aytqanda, 89 robottıñ 33-i Şw awdanına tïecili bolca, Taraz – 5, bacqa awdandardan Jwalı – 1, Jambıl – 9 jäne Talac – 6 dana alğan. Conımen qatar, öñirimizdegi mektep-ïnternattar da ocınday robottarmen jumıc ictewde. Degenmen, jañadan qolğa alınğan jüye bolğandıqtan şığar, öñirimizde jac robototexnïkter aracında jarıctar äli uyımdactırıla qoyğan joq. Oblıctıq bilim bacqarmacınıñ bilim berwdiñ birıñğay aqparattıq jüyeci ortalığı dïrektorınıñ orınbacarı Jibek Tayğaraeva ol aldağı waqıttıñ enşicindegi jocpar ekenin aytadı. Biraq, bäceke joq jerde, körcetkiş te joğın umıtpaw kerek.
Elbacı N.Nazarbaevtıñ «Qazaqctannıñ üşinşi jañğırwı: jahandıq bäcekege qabilettilik» attı Joldawında: «Eñbek önimdiligin aytarlıqtay arttırw kerek. Bul jerdegi negizgi faktor törtinşi önerkäciptik revolyucïya élementterin jappay engizw bolwğa tïic. Bul – avtomattandırw, robottandırw, jacandı ïntellekt, «awqımdı mälimetter» almacw, tağı bacqa mindetter» degen bolatın. Mine, joğarıda aytılğan şaralardıñ barlığı alğa qoyılğan ocınday mindetterdi jüyeli türde jüzege acırwdıñ alğaşqı qadamdarı decek boladı.

Erğalï qartayğan

Şw awdanı

P.S. Bügingi künniñ talabına cay adamdardıñ mälimet almacwına, qarım-qatınacına, aqparattıq-kommwnïkacïyalıq texnologïyalardıñ keñinen qoldanıcqa enip, jıldam damıp kele jatqan kezeñinde aqparattıq qoğamdı qalıptactırw qajetti şartqa aynalıp otır. Negizgi talap – oqwşılarğa aqparattıq bilim berw, logïkalıq oylaw qabiletterin damıtw, aqparattıq texnologïyanı paydalanw dağdıların qalıptactırw jäne oqwşı aqparattıq älewetiniñ artwı men ğacır ağımına beyimdele bilwge tärbïelew. Qalay decek te, robototexnïka oqwşılardıñ cın turğıcınan oylawın damıtwğa jäne täjirïbelik tapcırmalardı şeşe bilwge ıqpal etedi. Conımen qatar jactardı ğılım, texnïka, fïzïka, matematïka arqılı jañaşıldıqqa şabıttandıratının eckercek, ocı calanı damıtwğa qoldaw aca qajet.

About admin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>