ءتىلىن بىلمەگەن ءتۇبىن بىلمەيدى

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ۇلىتاۋ جەرىندە «حابار» تەلەارناسىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتى قازاقستاندىقتاردىڭ ويىنان شىققان وي تولعاۋ بولدى دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل سۇحباتتىڭ ءبىزدىڭ قازاقستاندىق جاستار ءۇشىن، ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتىمىزدىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان قازاق حالقى جاستارى ءۇشىن عيبراتى مول، تانىمدىق، تاربيەلىك ءمانى زور تاريحي وقيعا. ەلباسى ءبىرىنشى كەزەكتە تۋعان جەر تاريحىن بىلۋگە، ونى ناسيحاتتاۋعا، ءدىن مەن ءتىلدى دۇرىس بىلۋگە، ولاردى دامىتۋعا باسا نازار اۋداردى. ويتكەنى، حالقىمىزدىڭ باي تاريحىن، ءداستۇرىن، ءتىلىن جانە ءدىنىن ەلىمىزدىڭ كەلەشەك يگىلىگىنە جاقسى نيەتپەن، تازا كوڭىلمەن دۇرىس پايدالانعاندا عانا ەلىمىزدىڭ جانە مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن جانە كەمەل بولادى.حالقىمىزدىڭ كەرەمەت باي يماندى ءداستۇرى مەن ءتىلىنىڭ ورىستەۋى، ءدىنىمىزدىڭ كونفەسسياارالىق بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى بولۋى – بار داۋلەتتىڭ باسى ەكەنىن تۇسىنەتىندەر عانا شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ جۋىق ارادا الدىڭعى قاتارداعى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ۇدەرىسىنە ناقتى، قوماقتى جەكە ءوز ۇلەستەرىن قوسا الادى. ويتكەنى، زامان وڭالىپ، ەلدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى جاقسارعان سايىن ادامدار مەملەكەتىمىزدىڭ، ەلدىڭ بولاشاعى تۋرالى كوبىرەك تولعانۋى ءتيىس.
ءبىر اقيقات جاعداي، انا ءتىلىن بالا كەزىنەن جاقسى بىلگەن جاستار حالقىنىڭ تاريحىن دا، ءداستۇرىن دە، مىنەزىن دە، ءدىلىن دە بويىنا ءسىڭىرىپ وسەدى. ولاي بولسا، وسى ماسەلەگە ءار وتباسى ءجىتى نازار اۋدارىپ، بالا تاربيەسىن دە ەسكەرۋى ءتيىس. وعان ءبىرىنشى كەزەكتە اتا-انا، بالاباقشا، مەكتەپ، قوعامدىق ۇيىمدار جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، قولداۋ جاساۋلارى قاجەت. اسىرەسە، بۇل باعىتتا ۇلتتىڭ سالت-ءداستۇر ۇردىستەرىن، ونىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن، يماندىلىقتى بالا بويىنا ەرتەدەن سىڭىرۋدەگى اتا-انالار جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭ جۇزىندە كۇشەيتۋدى قاراستىرعان ءجون بولار ەدى.
ەلباسىنىڭ ۇلىتاۋ تورىندە بەرگەن سۇحباتىن مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىن وڭ شەشۋدە ايقىندالعان مىندەتتەردىڭ ءبىر پاراسى دەپ ايتۋىمىزعا بولادى. ەندىگى ءبارىمىزدىڭ ماقساتىمىز، سودان تۋىندايتىن وزەكتى ماسەلەلەردى ەل بولىپ، قوعام بولىپ تالقىلاپ، مەملەكەتتىك ءتىل ارقىلى ۇلتىمىزدى ۇيىستىرىپ، بىرلىك پەن بەرەكەمىزدى ارتتىرىپ، الدىڭعى جارقىن كۇندەرگە دۇرىس باعىت الۋ. سۇحباتتاعى قوزعالعان ساليقالى ماسەلەلەر ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە، مەجەلەگەن مىندەتتەرىنە بايلانىستىرىلا ايتىلعاندىعىنا جاستاردىڭ نازارىن باسا اۋدارعانىمىز ءجون.
ءبىز زايىرلى، قۇقىقتىق مەملەكەت قالىپتاستىرۋ باعىتىندا ماڭىزدى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋدامىز. مۇنىمىز دۇرىس. دەگەنمەن، كەيبىر جاعدايلاردا ۋاقىتشا بولسا دا ماجبۇرلەمەسە، مىندەتتەمەسە قولعا الىنعان ءىستىڭ ىلگەرى باسپايتىندىعىن ەسكەرۋ قاجەت سياقتى. ءتىل ماسەلەسى كۇردەلى مەملەكەتتىك ماسەلە بولعاننان سوڭ وعان بەيجاي قاراۋعا بولمايدى. مىسالى، مەملەكەتتىك تىلدە قىزمەت كورسەتەتىن ماماندىقتاردىڭ، كاسىپتەردىڭ تىزبەسى وسىدان 17 جىل بۇرىن، 1997 جىلدىڭ 11 شىلدەسىندە بەكىتىلگەن بولاتىن. بىراق ول تالاپ ءالى دە ورىندالماي كەلەدى. كوپ مەكەمەلەر، ۇيىمدار قولدانىستاعى زاڭ بابىنا كوز جۇمىپ قارايدى.
مىنە، وسىنداي كەيبىر كەلەڭسىز جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەرريتورياسىنا ورنالاسقان بارلىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ (پارلامەنت، مەملەكەتتىك ورگاندار، اسكەري بولىمدەر، بالاباقشا، مەكتەپ، جوو-لار، عىلىمي مەكەمەلەر، اۋرۋحانالار، تۇزەتۋ مەكەمەلەرى، كاسىپورىندار، ت.ت) «ءتىل تۋرالى» زاڭدى ورىنداۋ قاجەتتىگىن ەستەرىنە سالىپ وتىرۋدى ماقسات تۇتىپ، مىنا قوسىمشا ءىس-شارالاردى زاڭ جۇزىندە تاجىريبەگە ەنگىزۋدى ۇسىنعان بولار ەدىك.
بىرىنشىدەن، اپتانىڭ ءبىر كۇنىن «مەملەكەتتىك ءتىل كۇنى» دەپ بەلگىلەۋ كەرەك. سول كۇنى مەكەمەدەگى، ۇيىمداعى، كاسىپورىنداعى بارلىق قىزمەتتىك قاتىناس (تىكەلەي وندىرىستىك تەحنولوگيا پروتسەسى بۇعان كىرمەيدى)، قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى بايلانىس (كىشكەنتاي بالا جانە كومەكشى پەرسونالدان باستاپ ءبىرىنشى باسشىعا دەيىن) امانداسۋدان باستاپ ءبارى دە مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
ەكىنشىدەن، بۇل شارانى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى 4-5 اپتالارى ءسال كۇردەلى بولۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە مەكەمە باسشىلارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ولاردىڭ بۇل باعىتتا ۇلگى كورسەتىپ، مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنە جانە ۇيىم مۇشەلەرىنە تەك وڭ قولداۋ جاساۋلارى قاجەت بولادى.
ۇشىنشىدەن، بۇل كۇنى مەكەمەدەگى اۋدارماشى، «قازاق ءتىلى» قوعامى جانە مەملەكەتتىك تىلگە جانى اۋىراتىن ازاماتتار بەلسەندى جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. اتاپ ايتقاندا، قاجەتتى سوزدەردى، جەڭىل ءسوز تىركەستەرىن كورنەكتى جەرلەرگە ءىلۋ، ونى مەكەمە جۇمىسىنىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي ارناۋلى تاقىرىپتار باعىتىنا ارناپ تاڭداپ، اپتا سايىن اۋىستىرىپ وتىرۋ، مەكەمەدەگى بارلىق حابارلاندىرۋلاردى (راديو، تەلەبەينە اقپاراتتار) مەملەكەتتىك تىلدە عانا تاراتۋ قاجەت. بىزدىڭشە، وسى ۇسىنىپ وتىرعان ءىس-شارالارعا بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ تۇسىنىستىكپەن قاراپ، قولداۋ كورسەتەتىندىگى انىق. ءارى ونى ىسكە اسىرۋدا ەشقانداي قيىنشىلىق (قارجىلىق جانە پسيحولوگيالىق تۇرعىداعى) تۋىندامايتىندىعى دا داۋسىز. ويتكەنى، وسى كەزگە دەيىنگى مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدەگى جانە ونى دامىتۋداعى ناتيجەلەر، جيناقتالعان رەسۋرستار، تەحنولوگيالار بۇل ءىس-شارانى ءتيىمدى تۇردە ىسكە اسىرۋعا جەتكىلىكتى العىشارت بولىپ تابىلادى. كوپشىلىك تە، قوعام دا بۇعان دايىن. تەك قانا بۇل جەردە بارلىق دەڭگەيدەگى شەنەۋنىكتەردىڭ جانە بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلاردىڭ (مينيستردەن باستاپ كىشىگىرىم مەكەمەلەردىڭ، جەكە شارۋاشىلىقتاردىڭ جەتەكشىلەرىنە دەيىن) شىن كوڭىلمەن، جاقسى ىقىلاسپەن، كەرتارتپالىق جاساماي وسى ىسكە وڭ قولداۋ كورسەتۋى عانا قاجەت.
بۇل جەردە قوعام بولىپ كەڭەسەتىن، اقىلداساتىن ءبىر عانا ماسەلە بار، ول – اپتانىڭ بۇل كۇنى مەملەكەت دەڭگەيىندە بەكىتىلە مە، الدە ءار جەكە مەكەمەنىڭ، ۇيىمنىڭ ەرەكشەلىگىنە، جۇمىس ىستەۋ رەجىمىنە سايكەس وزدەرى بەكىتەدى مە، سونى انىقتاپ الۋ كەرەك. بىراق قاي دەڭگەيدە بولسا دا مىندەتتى تۇردە بۇل كۇن رەسمي تۇردە، زاڭ جۇزىندە بەكىتىلۋى ءتيىس. ونى ءبارىمىز دە ورىنداۋعا مىندەتتىمىز.

ءبيلىباي ءمۇسىلىموۆ،
تاراز مەملەكەتتىك
پەداگوگيكالىق
ينستيتۋتىنىڭ دوتسەنتى.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>